Προερχόμενος από μία από τις σημαντικότερες κληρικές οικογένειες της χώρας και βαθύς γνώστης του κατεστημένου, ο Larijani θεωρείται διαχρονικά άνθρωπος εμπιστοσύνης του Khamenei
Ο θάνατος του Ayatollah Ali Khamenei φαίνεται ότι επιταχύνει τις εσωτερικές διεργασίες στην Τεχεράνη, με τον βετεράνο πολιτικό Ali Larijani να αναδεικνύεται σε κεντρικό διαμεσολαβητή ισχύος στο ιρανικό σύστημα.
Την Κυριακή, 1η Μαρτίου 2026, ο Larijani ανακοίνωσε ότι θα συσταθεί προσωρινό συμβούλιο ηγεσίας, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε μια νέα φάση για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Ο Larijani είχε επανεμφανιστεί δυναμικά στο προσκήνιο ήδη από πέρυσι, αναλαμβάνοντας εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο που περιλάμβανε από τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις έως τις περιφερειακές σχέσεις της Τεχεράνης και τη διαχείριση της εσωτερικής αναταραχής.
Προερχόμενος από μία από τις σημαντικότερες κληρικές οικογένειες της χώρας και βαθύς γνώστης του κατεστημένου, θεωρείται διαχρονικά άνθρωπος εμπιστοσύνης του Khamenei.
Μόλις έναν μήνα μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων εις βάρος του, τον Ιανουάριο, για τον φερόμενο ρόλο του στην καταστολή αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, ο Larijani είχε αναλάβει την εποπτεία των προσπαθειών για επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Σχεδόν 24 ώρες μετά την έναρξη νέου κύματος επιθέσεων κατά του Ιράν, ο Larijani κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ότι επιδιώκουν «τη λεηλασία και τη διάλυση» της χώρας, προειδοποιώντας παράλληλα «αποσχιστικές ομάδες» για σκληρή απάντηση σε περίπτωση οποιασδήποτε ενέργειας.
Ρόλος-κλειδί στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας
Διορισμένος τον Αύγουστο ως Γραμματέας του Supreme National Security Council (SNSC), ο Larijani έχει υπηρετήσει σε καίριες θέσεις επί δεκαετίες, χτίζοντας φήμη πραγματιστή που διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με τις συχνά ανταγωνιστικές πτέρυγες του συστήματος.
Η επιρροή του επιβεβαιώθηκε τον περασμένο μήνα με το ταξίδι του στο Ομάν, όπου προετοίμασε το έδαφος για έμμεσες συνομιλίες με τις ΗΠΑ για το πυρηνικό πρόγραμμα, σε μια περίοδο που η Ουάσιγκτον ενίσχυε τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, πραγματοποίησε επανειλημμένες επισκέψεις στη Μόσχα για συνομιλίες με τον Vladimir Putin, ενισχύοντας τον στρατηγικό άξονα με τη Ρωσία, που λειτουργεί ως αντίβαρο στην πίεση που ασκεί ο Donald Trump.
Το πυρηνικό πρόγραμμα «δεν καταστρέφεται»
Ο Larijani, ο οποίος είχε διατελέσει επικεφαλής διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα την περίοδο 2005-2007, υποστηρίζει διαχρονικά το δικαίωμα του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου.
Έχει χαρακτηρίσει τις ευρωπαϊκές προτάσεις για εγκατάλειψη της παραγωγής πυρηνικού καυσίμου ως «ανταλλαγή ενός μαργαριταριού με μια καραμέλα».
Σε πιο πρόσφατες δηλώσεις του, υιοθέτησε πραγματιστικό τόνο: «Κατά την άποψή μου, το ζήτημα είναι επιλύσιμο», ανέφερε, σημειώνοντας ότι εάν η αμερικανική ανησυχία αφορά την απόκτηση πυρηνικού όπλου, «αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί».
Την ίδια στιγμή, έχει προειδοποιήσει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα «δεν μπορεί ποτέ να καταστραφεί», καθώς η τεχνογνωσία δεν αναιρείται.
Το Ιράν επιμένει ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς, ενώ ΗΠΑ και Ισραήλ θεωρούν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Κυρώσεις και καταστολή
Παρά τον ρόλο του στις διπλωματικές διεργασίες, ο Larijani βρέθηκε στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον μετά τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών στις 15 Ιανουαρίου, ο Larijani ήταν από τους πρώτους που ζήτησαν χρήση βίας για την καταστολή των κινητοποιήσεων, ενεργώντας κατ’ εντολή του Khamenei.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν στην καταστολή — τη σοβαρότερη εσωτερική αναταραχή από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Ο ίδιος είχε διαχωρίσει τις «λαϊκές διαμαρτυρίες» για την οικονομική δυσπραγία από, όπως τις χαρακτήρισε, «ημι-τρομοκρατικές ομάδες» που, κατά την άποψή του, υποκινούνται από το Ισραήλ.
Πολιτική διαδρομή και διεθνείς επαφές
Ο Larijani διετέλεσε Πρόεδρος της Βουλής από το 2008 έως το 2020.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, το Ιράν κατέληξε το 2015 σε συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα με έξι παγκόσμιες δυνάμεις, έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια διαπραγματεύσεων. Ο Donald Trump απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, κατά την πρώτη του θητεία.
Παράλληλα, ο Larijani είχε αναλάβει ρόλο-κλειδί και στις διαπραγματεύσεις με την Κίνα, που οδήγησαν στη 25ετή συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας το 2021.
Γεννημένος στη Najaf του Ιράκ το 1958, μεγάλωσε στο Ιράν και απέκτησε διδακτορικό στη φιλοσοφία.
Αρκετά από τα αδέλφια του κατέχουν υψηλόβαθμες θέσεις στο ιρανικό κατεστημένο, μεταξύ άλλων στη Δικαιοσύνη και το Υπουργείο Εξωτερικών.
Είχε θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία το 2005 χωρίς επιτυχία, ενώ αποκλείστηκε από το Guardian Council τόσο στις εκλογές του 2021 όσο και του 2024, με επίκληση ζητημάτων που αφορούσαν τον τρόπο ζωής και οικογενειακούς δεσμούς στο εξωτερικό.
Η κόρη του απομακρύνθηκε τον Ιανουάριο από διδακτική θέση στην Emory University στις ΗΠΑ, μετά από διαμαρτυρίες Ιρανοαμερικανών ακτιβιστών που κατήγγειλαν τον ρόλο του στην καταστολή των διαδηλώσεων.
Με τον Khamenei εκτός σκηνής, ο Ali Larijani φαίνεται να συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου-κλειδί για τη διαχείριση της επόμενης ημέρας στην Τεχεράνη — ισορροπώντας ανάμεσα στη σκληρή γραμμή της ασφάλειας και τον πραγματισμό της διπλωματίας.
Η μεταβατική περίοδος και το θεσμικό πλαίσιο
Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, μετά τον θάνατο του Khamenei ενεργοποιείται το άρθρο 111 του ιρανικού Συντάγματος.
Η διάταξη αυτή προβλέπει τον σχηματισμό ενός προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας, το οποίο αναλαμβάνει τις αρμοδιότητες του ανώτατου ηγέτη έως την εκλογή νέου rahbar από τη Συνέλευση των Ειδικών.
Η προσωρινή ηγεσία, όπως μεταδόθηκε, θα ασκηθεί από τον πρόεδρο Massoud Pezeshkian, τον επικεφαλής της Δικαιοσύνης και ένα μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος.
Το σχήμα αυτό δεν αποτελεί πολιτική καινοτομία, αλλά προβλεπόμενη συνταγματική διαδικασία.
Η ύπαρξη θεσμοθετημένου μηχανισμού μετάβασης υποδηλώνει ότι, παρά τη συχνή δυτική ρητορική περί «αυταρχικού χάους», το ιρανικό σύστημα διαθέτει εσωτερική συνοχή και νομική συνέχεια.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος ασκεί προσωρινά την εξουσία, αλλά ποιος θα αναδειχθεί ως νέος ανώτατος ηγέτης και υπό ποιες γεωπολιτικές πιέσεις θα κληθεί να κυβερνήσει.
Massoud Pezeshkian
Ο ρόλος της Συνέλευσης των Ειδικών
Η επιλογή του νέου rahbar ανήκει στη Συνέλευση των Ειδικών, ένα σώμα 88 ανώτερων κληρικών.
Από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979, ο μηχανισμός αυτός ενεργοποιήθηκε μόλις μία φορά: μετά τον θάνατο του Ruhollah Khomeini, όταν εξελέγη ο ίδιος ο Khamenei.
Η διαδικασία είναι βαθιά θεοκρατική.
Ο νέος ηγέτης πρέπει να είναι άνδρας, κληρικός, με αποδεδειγμένη πολιτική επάρκεια, ηθικό κύρος και πίστη στις αρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Όμως, τα κριτήρια αυτά ερμηνεύονται πολιτικά.
Η Συνέλευση μπορεί να αποκλείσει υποψηφίους που θεωρούνται «μεταρρυθμιστές» ή υπερβολικά διαλλακτικοί προς τη Δύση.
Και εδώ ακριβώς παρεμβαίνει ο εξωτερικός παράγοντας.
Η σκιά της Ουάσιγκτον
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον «έχει πολύ καλή ιδέα» για το ποιος θα μπορούσε να ηγηθεί του Ιράν μετά την αλλαγή εξουσίας.
Η δήλωση αυτή δεν είναι απλώς αλαζονική· είναι αποκαλυπτική της διαχρονικής αμερικανικής νοοτροπίας παρέμβασης.
Οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία ανάμειξης στις ιρανικές υποθέσεις. Από το πραξικόπημα του 1953 κατά του Mohammad Mossadegh μέχρι τις σύγχρονες κυρώσεις και τη στρατιωτική πίεση, η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το Ιράν όχι ως κυρίαρχο κράτος, αλλά ως πεδίο επιβολής στρατηγικών συμφερόντων.
Οι πρόσφατες δηλώσεις περί «επιτυχημένων επιθέσεων» και «εξουδετέρωσης» Ιρανών αξιωματούχων επιβεβαιώνουν ότι η αμερικανική πολιτική συνεχίζει να βασίζεται στη στρατιωτική κλιμάκωση και όχι στη διπλωματία.
Η ανακοίνωση για «προληπτικό πλήγμα» του Ισραήλ κατά του Ιράν και η υποστήριξη που παρείχε η Ουάσιγκτον επιβεβαιώνουν έναν επικίνδυνο άξονα στρατιωτικής πίεσης.
Το επιχείρημα περί «εθνικής ασφάλειας» των ΗΠΑ χρησιμοποιείται επανειλημμένα για να δικαιολογήσει επιθετικές ενέργειες σε μια περιοχή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα αμερικανικά σύνορα.
Πέντε πιθανοί διάδοχοι, ένα το μεγάλο φαβορί - Εσωτερικές ισορροπίες και εξωτερικές πιέσεις
Μεταξύ των πιθανών διαδόχων ξεχωρίζει ο Mojtaba Khamenei, γιος του εκλιπόντος ηγέτη.
Θεωρείται πρόσωπο με ισχυρές διασυνδέσεις με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και τις πολιτοφυλακές Basij.
Η πιθανή διαδοχή από πατέρα σε γιο προκαλεί αντιδράσεις, καθώς θυμίζει μοναρχική μεταβίβαση εξουσίας — κάτι που η Ισλαμική Επανάσταση υποτίθεται ότι ανέτρεψε.
Παράλληλα, το γεγονός ότι ο Mojtaba βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις από το 2019 υποδηλώνει ότι η Ουάσιγκτον έχει ήδη επιχειρήσει να επηρεάσει το εσωτερικό πολιτικό τοπίο της Τεχεράνης.
Οι κυρώσεις δεν είναι απλώς οικονομικό εργαλείο· είναι πολιτικό μήνυμα.
Άλλοι πιθανοί υποψήφιοι περιλαμβάνουν τον Alireza Arafi, τον Mohammad Mehdi Mirbagheri, τον Hassan Khomeini και τον Hashem Bouchehri.
Ο καθένας εκπροσωπεί διαφορετική τάση εντός του ιρανικού κληρικού κατεστημένου — από αυστηρά συντηρητικές έως πιο πραγματιστικές προσεγγίσεις.
Η επιλογή τους δεν θα καθοριστεί μόνο από θεολογικά ή ιδεολογικά κριτήρια, αλλά και από το ποιος θεωρείται ικανότερος να διαχειριστεί την ένταση με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Mojtaba Khamenei
Αναλυτικά οι υποψήφιοι
-Mojtaba Khamenei, 56 ετών: Πρόκειται για τον δεύτερο γιο του Khamenei, γνωστός για τη σημαντική επιρροή του και τις ισχυρές συνδέσεις με τη Στρατοφυλακή της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), καθώς και με την παραστρατιωτική εθελοντική δύναμη Basij. Ωστόσο, δεν είναι υψηλόβαθμος κληρικός και δεν έχει επίσημο ρόλο στο καθεστώς, ενώ η διαδοχή από πατέρα σε γιο είναι θεωρείται ανεπιθύμητη στο σιιτικό ιερατικό κατεστημένο. Ένα ακόμη εμπόδιο είναι ότι ο Mojtaba δεν είναι υψηλόβαθμος κληρικός και δεν έχει επίσημο ρόλο στο καθεστώς.
- Alireza Arafi,67 ετών: Πρόκειται για λιγότερο γνωστό, είναι καταξιωμένος κληρικός με ιστορικό σε κυβερνητικούς θεσμούς και ήταν έμπιστος του Khamenei. Υπηρετεί ως αναπληρωτής πρόεδρος της Συνέλευσης των Ειδικών και έχει διατελέσει μέλος του ισχυρού Συμβουλίου Φρουρών (Guardian Council), που ελέγχει τους υποψηφίους και τους νόμους που ψηφίζει το κοινοβούλιο. Είναι επίσης επικεφαλής του ιρανικού συστήματος θεολογικών σχολών.
-Mohammad Mehdi Mirbagheri, ετών 60:Είναι σκληροπυρηνικός κληρικός και μέλος της Συνέλευσης των Ειδικών, εκπροσωπεί την πιο συντηρητική πτέρυγα του ιερατικού κατεστημένου. Σύμφωνα με το IranWire, αντιτίθεται έντονα στη Δύση και πιστεύει ότι μια σύγκρουση μεταξύ πιστών και απίστων είναι αναπόφευκτη. Επικεφαλής της Ακαδημίας Ισλαμικών Επιστημών στην ιερή βόρεια πόλη Qom.
-Hassan Khomeini,50 ετών: Είναι εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ayatollah Ruhollah Khomeini, προσδίδοντας θρησκευτική και επαναστατική νομιμοποίηση. Υπηρετεί ως επιμελητής του μαυσωλείου Khomeini, δεν έχει κατέχει δημόσια αξιώματα και φαίνεται να έχει περιορισμένη επιρροή στον μηχανισμό ασφαλείας ή την κυρίαρχη ελίτ της χώρας. Είναι γνωστός για πιο μετριοπαθή στάση σε σύγκριση με πολλούς συνομηλίκους του.
-Hashem Hosseini Bushehri, 60 ετών: Υψηλόβαθμος κληρικός με στενές σχέσεις με τους θεσμούς που διαχειρίζονται τη διαδοχή, ιδιαίτερα τη Συνέλευση των Ειδικών, όπου υπηρετεί ως πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος. Θεωρείται κοντά στον Khamenei , αλλά έχει χαμηλό προφίλ εντός της χώρας και δεν είναι γνωστός για ισχυρούς δεσμούς με την IRGC.
Το επιχείρημα της «αποσταθεροποίησης»
Στα δυτικά μέσα ενημέρωσης προβάλλεται συχνά το αφήγημα ότι ο θάνατος του Khamenei θα οδηγήσει σε εσωτερική αποσταθεροποίηση.
Ωστόσο, η ίδια η ύπαρξη συνταγματικής πρόβλεψης για τη διαδοχή υπονομεύει αυτό το επιχείρημα.
Αντίθετα, η μεγαλύτερη απειλή αποσταθεροποίησης προέρχεται από τις εξωτερικές στρατιωτικές ενέργειες.
Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, καθώς και οι ιρανικές απαντήσεις με πυραύλους και drones, δημιουργούν ένα επικίνδυνο σπιράλ κλιμάκωσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, οποιαδήποτε πολιτική μετάβαση γίνεται πιο περίπλοκη.
Η Ουάσιγκτον, αντί να επιδιώξει αποκλιμάκωση, φαίνεται να αξιοποιεί τη συγκυρία για να εντείνει την πίεση.
Η ρητορική περί «εξουδετέρωσης» Ιρανών αξιωματούχων δεν είναι γλώσσα διπλωματίας· είναι γλώσσα πολέμου.
Hashem Bouchehri
Η ευρύτερη γεωπολιτική εικόνα
Το Ιράν αποτελεί κομβικό παίκτη στη Μέση Ανατολή. Διατηρεί επιρροή στο Ιράκ, στη Συρία, στον Λίβανο και στην Υεμένη.
Οποιαδήποτε αλλαγή ηγεσίας επηρεάζει άμεσα την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Για τις ΗΠΑ, το Ιράν είναι στρατηγικός αντίπαλος που αμφισβητεί την αμερικανική παρουσία και ηγεμονία.
Για το Ισραήλ, αποτελεί υπαρξιακή απειλή.
Για τη Ρωσία και την Κίνα, είναι σημαντικός εταίρος σε ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα.
Η κριτική προς την αμερικανική πολιτική δεν προκύπτει από ιδεολογική συμπάθεια προς την Τεχεράνη, αλλά από την παρατήρηση ότι η μονομερής χρήση στρατιωτικής ισχύος έχει αποτύχει επανειλημμένα να φέρει σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.
Από το Ιράκ έως το Αφγανιστάν, οι επεμβάσεις δημιούργησαν κενά εξουσίας και μακροχρόνια αστάθεια.
Πιθανά σενάρια
1. Συνέχεια της σκληρής γραμμής: Εκλογή ενός συντηρητικού κληρικού που θα ενισχύσει τη συμμαχία με τους Φρουρούς της Επανάστασης και θα υιοθετήσει επιθετική ρητορική απέναντι στις ΗΠΑ.
2. Πραγματιστική στροφή: Ανάδειξη προσώπου με διάθεση ελεγχόμενου διαλόγου, χωρίς όμως εγκατάλειψη των βασικών αρχών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
3. Εσωτερική σύγκρουση: Παράταση της μεταβατικής περιόδου με διαφωνίες εντός της Συνέλευσης των Ειδικών, γεγονός που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από εξωτερικές δυνάμεις.
Το πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο δεν είναι η εσωτερική πολιτική διαφωνία, αλλά η εξωτερική στρατιωτική κλιμάκωση. Εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν την πολιτική «μέγιστης πίεσης» και στρατιωτικών πληγμάτων, η νέα ιρανική ηγεσία θα βρεθεί μπροστά σε διλήμματα επιβίωσης.
Ιστορική καμπή
Ο θάνατος του Ali Khamenei ανοίγει μια ιστορική καμπή για το Ιράν.
Η μετάβαση εξουσίας, αν και θεσμικά προβλεπόμενη, λαμβάνει χώρα σε ένα εξαιρετικά τεταμένο διεθνές περιβάλλον.
Οι δηλώσεις του Donald Trump και η επιθετική στάση της Ουάσιγκτον υπογραμμίζουν ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την περιοχή με όρους στρατιωτικής ισχύος και επιβολής.
Η Ισλαμική Δημοκρατία καλείται να επιλέξει νέο ηγέτη υπό την πίεση εξωτερικών απειλών και εσωτερικών ισορροπιών.
Το αν η επόμενη ημέρα θα σηματοδοτήσει σταθερότητα ή περαιτέρω κλιμάκωση θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις αποφάσεις της Τεχεράνης, αλλά και από το κατά πόσο η Ουάσιγκτον θα εγκαταλείψει την πολιτική της διαρκούς αντιπαράθεσης.
Σε έναν κόσμο που μεταβαίνει προς μία πολυπολική τάξη η εμμονή σε μονομερείς στρατιωτικές λύσεις δεν αποτελεί στρατηγική σοφία· είναι συνταγή παρατεταμένης αστάθειας.
www.bankingnews.gr
Την Κυριακή, 1η Μαρτίου 2026, ο Larijani ανακοίνωσε ότι θα συσταθεί προσωρινό συμβούλιο ηγεσίας, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε μια νέα φάση για την Ισλαμική Δημοκρατία.
Ο Larijani είχε επανεμφανιστεί δυναμικά στο προσκήνιο ήδη από πέρυσι, αναλαμβάνοντας εκτεταμένο χαρτοφυλάκιο που περιλάμβανε από τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις έως τις περιφερειακές σχέσεις της Τεχεράνης και τη διαχείριση της εσωτερικής αναταραχής.
Προερχόμενος από μία από τις σημαντικότερες κληρικές οικογένειες της χώρας και βαθύς γνώστης του κατεστημένου, θεωρείται διαχρονικά άνθρωπος εμπιστοσύνης του Khamenei.
Μόλις έναν μήνα μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων εις βάρος του, τον Ιανουάριο, για τον φερόμενο ρόλο του στην καταστολή αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, ο Larijani είχε αναλάβει την εποπτεία των προσπαθειών για επανέναρξη διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Σχεδόν 24 ώρες μετά την έναρξη νέου κύματος επιθέσεων κατά του Ιράν, ο Larijani κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ότι επιδιώκουν «τη λεηλασία και τη διάλυση» της χώρας, προειδοποιώντας παράλληλα «αποσχιστικές ομάδες» για σκληρή απάντηση σε περίπτωση οποιασδήποτε ενέργειας.
Ρόλος-κλειδί στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας
Διορισμένος τον Αύγουστο ως Γραμματέας του Supreme National Security Council (SNSC), ο Larijani έχει υπηρετήσει σε καίριες θέσεις επί δεκαετίες, χτίζοντας φήμη πραγματιστή που διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με τις συχνά ανταγωνιστικές πτέρυγες του συστήματος.
Η επιρροή του επιβεβαιώθηκε τον περασμένο μήνα με το ταξίδι του στο Ομάν, όπου προετοίμασε το έδαφος για έμμεσες συνομιλίες με τις ΗΠΑ για το πυρηνικό πρόγραμμα, σε μια περίοδο που η Ουάσιγκτον ενίσχυε τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, πραγματοποίησε επανειλημμένες επισκέψεις στη Μόσχα για συνομιλίες με τον Vladimir Putin, ενισχύοντας τον στρατηγικό άξονα με τη Ρωσία, που λειτουργεί ως αντίβαρο στην πίεση που ασκεί ο Donald Trump.
Το πυρηνικό πρόγραμμα «δεν καταστρέφεται»
Ο Larijani, ο οποίος είχε διατελέσει επικεφαλής διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα την περίοδο 2005-2007, υποστηρίζει διαχρονικά το δικαίωμα του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου.
Έχει χαρακτηρίσει τις ευρωπαϊκές προτάσεις για εγκατάλειψη της παραγωγής πυρηνικού καυσίμου ως «ανταλλαγή ενός μαργαριταριού με μια καραμέλα».
Σε πιο πρόσφατες δηλώσεις του, υιοθέτησε πραγματιστικό τόνο: «Κατά την άποψή μου, το ζήτημα είναι επιλύσιμο», ανέφερε, σημειώνοντας ότι εάν η αμερικανική ανησυχία αφορά την απόκτηση πυρηνικού όπλου, «αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί».
Την ίδια στιγμή, έχει προειδοποιήσει ότι το πυρηνικό πρόγραμμα «δεν μπορεί ποτέ να καταστραφεί», καθώς η τεχνογνωσία δεν αναιρείται.
Το Ιράν επιμένει ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς, ενώ ΗΠΑ και Ισραήλ θεωρούν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Κυρώσεις και καταστολή
Παρά τον ρόλο του στις διπλωματικές διεργασίες, ο Larijani βρέθηκε στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον μετά τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών στις 15 Ιανουαρίου, ο Larijani ήταν από τους πρώτους που ζήτησαν χρήση βίας για την καταστολή των κινητοποιήσεων, ενεργώντας κατ’ εντολή του Khamenei.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν στην καταστολή — τη σοβαρότερη εσωτερική αναταραχή από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Ο ίδιος είχε διαχωρίσει τις «λαϊκές διαμαρτυρίες» για την οικονομική δυσπραγία από, όπως τις χαρακτήρισε, «ημι-τρομοκρατικές ομάδες» που, κατά την άποψή του, υποκινούνται από το Ισραήλ.
Πολιτική διαδρομή και διεθνείς επαφές
Ο Larijani διετέλεσε Πρόεδρος της Βουλής από το 2008 έως το 2020.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, το Ιράν κατέληξε το 2015 σε συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα με έξι παγκόσμιες δυνάμεις, έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια διαπραγματεύσεων. Ο Donald Trump απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, κατά την πρώτη του θητεία.
Παράλληλα, ο Larijani είχε αναλάβει ρόλο-κλειδί και στις διαπραγματεύσεις με την Κίνα, που οδήγησαν στη 25ετή συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας το 2021.
Γεννημένος στη Najaf του Ιράκ το 1958, μεγάλωσε στο Ιράν και απέκτησε διδακτορικό στη φιλοσοφία.
Αρκετά από τα αδέλφια του κατέχουν υψηλόβαθμες θέσεις στο ιρανικό κατεστημένο, μεταξύ άλλων στη Δικαιοσύνη και το Υπουργείο Εξωτερικών.
Είχε θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία το 2005 χωρίς επιτυχία, ενώ αποκλείστηκε από το Guardian Council τόσο στις εκλογές του 2021 όσο και του 2024, με επίκληση ζητημάτων που αφορούσαν τον τρόπο ζωής και οικογενειακούς δεσμούς στο εξωτερικό.
Η κόρη του απομακρύνθηκε τον Ιανουάριο από διδακτική θέση στην Emory University στις ΗΠΑ, μετά από διαμαρτυρίες Ιρανοαμερικανών ακτιβιστών που κατήγγειλαν τον ρόλο του στην καταστολή των διαδηλώσεων.
Με τον Khamenei εκτός σκηνής, ο Ali Larijani φαίνεται να συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου-κλειδί για τη διαχείριση της επόμενης ημέρας στην Τεχεράνη — ισορροπώντας ανάμεσα στη σκληρή γραμμή της ασφάλειας και τον πραγματισμό της διπλωματίας.
Η μεταβατική περίοδος και το θεσμικό πλαίσιο
Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, μετά τον θάνατο του Khamenei ενεργοποιείται το άρθρο 111 του ιρανικού Συντάγματος.
Η διάταξη αυτή προβλέπει τον σχηματισμό ενός προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας, το οποίο αναλαμβάνει τις αρμοδιότητες του ανώτατου ηγέτη έως την εκλογή νέου rahbar από τη Συνέλευση των Ειδικών.
Η προσωρινή ηγεσία, όπως μεταδόθηκε, θα ασκηθεί από τον πρόεδρο Massoud Pezeshkian, τον επικεφαλής της Δικαιοσύνης και ένα μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών του Συντάγματος.
Το σχήμα αυτό δεν αποτελεί πολιτική καινοτομία, αλλά προβλεπόμενη συνταγματική διαδικασία.
Η ύπαρξη θεσμοθετημένου μηχανισμού μετάβασης υποδηλώνει ότι, παρά τη συχνή δυτική ρητορική περί «αυταρχικού χάους», το ιρανικό σύστημα διαθέτει εσωτερική συνοχή και νομική συνέχεια.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος ασκεί προσωρινά την εξουσία, αλλά ποιος θα αναδειχθεί ως νέος ανώτατος ηγέτης και υπό ποιες γεωπολιτικές πιέσεις θα κληθεί να κυβερνήσει.
Massoud Pezeshkian
Ο ρόλος της Συνέλευσης των Ειδικών
Η επιλογή του νέου rahbar ανήκει στη Συνέλευση των Ειδικών, ένα σώμα 88 ανώτερων κληρικών.
Από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979, ο μηχανισμός αυτός ενεργοποιήθηκε μόλις μία φορά: μετά τον θάνατο του Ruhollah Khomeini, όταν εξελέγη ο ίδιος ο Khamenei.
Η διαδικασία είναι βαθιά θεοκρατική.
Ο νέος ηγέτης πρέπει να είναι άνδρας, κληρικός, με αποδεδειγμένη πολιτική επάρκεια, ηθικό κύρος και πίστη στις αρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Όμως, τα κριτήρια αυτά ερμηνεύονται πολιτικά.
Η Συνέλευση μπορεί να αποκλείσει υποψηφίους που θεωρούνται «μεταρρυθμιστές» ή υπερβολικά διαλλακτικοί προς τη Δύση.
Και εδώ ακριβώς παρεμβαίνει ο εξωτερικός παράγοντας.
Η σκιά της Ουάσιγκτον
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον «έχει πολύ καλή ιδέα» για το ποιος θα μπορούσε να ηγηθεί του Ιράν μετά την αλλαγή εξουσίας.
Η δήλωση αυτή δεν είναι απλώς αλαζονική· είναι αποκαλυπτική της διαχρονικής αμερικανικής νοοτροπίας παρέμβασης.
Οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία ανάμειξης στις ιρανικές υποθέσεις. Από το πραξικόπημα του 1953 κατά του Mohammad Mossadegh μέχρι τις σύγχρονες κυρώσεις και τη στρατιωτική πίεση, η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το Ιράν όχι ως κυρίαρχο κράτος, αλλά ως πεδίο επιβολής στρατηγικών συμφερόντων.
Οι πρόσφατες δηλώσεις περί «επιτυχημένων επιθέσεων» και «εξουδετέρωσης» Ιρανών αξιωματούχων επιβεβαιώνουν ότι η αμερικανική πολιτική συνεχίζει να βασίζεται στη στρατιωτική κλιμάκωση και όχι στη διπλωματία.
Η ανακοίνωση για «προληπτικό πλήγμα» του Ισραήλ κατά του Ιράν και η υποστήριξη που παρείχε η Ουάσιγκτον επιβεβαιώνουν έναν επικίνδυνο άξονα στρατιωτικής πίεσης.
Το επιχείρημα περί «εθνικής ασφάλειας» των ΗΠΑ χρησιμοποιείται επανειλημμένα για να δικαιολογήσει επιθετικές ενέργειες σε μια περιοχή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τα αμερικανικά σύνορα.
Πέντε πιθανοί διάδοχοι, ένα το μεγάλο φαβορί - Εσωτερικές ισορροπίες και εξωτερικές πιέσεις
Μεταξύ των πιθανών διαδόχων ξεχωρίζει ο Mojtaba Khamenei, γιος του εκλιπόντος ηγέτη.
Θεωρείται πρόσωπο με ισχυρές διασυνδέσεις με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και τις πολιτοφυλακές Basij.
Η πιθανή διαδοχή από πατέρα σε γιο προκαλεί αντιδράσεις, καθώς θυμίζει μοναρχική μεταβίβαση εξουσίας — κάτι που η Ισλαμική Επανάσταση υποτίθεται ότι ανέτρεψε.
Παράλληλα, το γεγονός ότι ο Mojtaba βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις από το 2019 υποδηλώνει ότι η Ουάσιγκτον έχει ήδη επιχειρήσει να επηρεάσει το εσωτερικό πολιτικό τοπίο της Τεχεράνης.
Οι κυρώσεις δεν είναι απλώς οικονομικό εργαλείο· είναι πολιτικό μήνυμα.
Άλλοι πιθανοί υποψήφιοι περιλαμβάνουν τον Alireza Arafi, τον Mohammad Mehdi Mirbagheri, τον Hassan Khomeini και τον Hashem Bouchehri.
Ο καθένας εκπροσωπεί διαφορετική τάση εντός του ιρανικού κληρικού κατεστημένου — από αυστηρά συντηρητικές έως πιο πραγματιστικές προσεγγίσεις.
Η επιλογή τους δεν θα καθοριστεί μόνο από θεολογικά ή ιδεολογικά κριτήρια, αλλά και από το ποιος θεωρείται ικανότερος να διαχειριστεί την ένταση με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Mojtaba Khamenei
Αναλυτικά οι υποψήφιοι
-Mojtaba Khamenei, 56 ετών: Πρόκειται για τον δεύτερο γιο του Khamenei, γνωστός για τη σημαντική επιρροή του και τις ισχυρές συνδέσεις με τη Στρατοφυλακή της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), καθώς και με την παραστρατιωτική εθελοντική δύναμη Basij. Ωστόσο, δεν είναι υψηλόβαθμος κληρικός και δεν έχει επίσημο ρόλο στο καθεστώς, ενώ η διαδοχή από πατέρα σε γιο είναι θεωρείται ανεπιθύμητη στο σιιτικό ιερατικό κατεστημένο. Ένα ακόμη εμπόδιο είναι ότι ο Mojtaba δεν είναι υψηλόβαθμος κληρικός και δεν έχει επίσημο ρόλο στο καθεστώς.
- Alireza Arafi,67 ετών: Πρόκειται για λιγότερο γνωστό, είναι καταξιωμένος κληρικός με ιστορικό σε κυβερνητικούς θεσμούς και ήταν έμπιστος του Khamenei. Υπηρετεί ως αναπληρωτής πρόεδρος της Συνέλευσης των Ειδικών και έχει διατελέσει μέλος του ισχυρού Συμβουλίου Φρουρών (Guardian Council), που ελέγχει τους υποψηφίους και τους νόμους που ψηφίζει το κοινοβούλιο. Είναι επίσης επικεφαλής του ιρανικού συστήματος θεολογικών σχολών.
-Mohammad Mehdi Mirbagheri, ετών 60:Είναι σκληροπυρηνικός κληρικός και μέλος της Συνέλευσης των Ειδικών, εκπροσωπεί την πιο συντηρητική πτέρυγα του ιερατικού κατεστημένου. Σύμφωνα με το IranWire, αντιτίθεται έντονα στη Δύση και πιστεύει ότι μια σύγκρουση μεταξύ πιστών και απίστων είναι αναπόφευκτη. Επικεφαλής της Ακαδημίας Ισλαμικών Επιστημών στην ιερή βόρεια πόλη Qom.
-Hassan Khomeini,50 ετών: Είναι εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ayatollah Ruhollah Khomeini, προσδίδοντας θρησκευτική και επαναστατική νομιμοποίηση. Υπηρετεί ως επιμελητής του μαυσωλείου Khomeini, δεν έχει κατέχει δημόσια αξιώματα και φαίνεται να έχει περιορισμένη επιρροή στον μηχανισμό ασφαλείας ή την κυρίαρχη ελίτ της χώρας. Είναι γνωστός για πιο μετριοπαθή στάση σε σύγκριση με πολλούς συνομηλίκους του.
-Hashem Hosseini Bushehri, 60 ετών: Υψηλόβαθμος κληρικός με στενές σχέσεις με τους θεσμούς που διαχειρίζονται τη διαδοχή, ιδιαίτερα τη Συνέλευση των Ειδικών, όπου υπηρετεί ως πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος. Θεωρείται κοντά στον Khamenei , αλλά έχει χαμηλό προφίλ εντός της χώρας και δεν είναι γνωστός για ισχυρούς δεσμούς με την IRGC.
Το επιχείρημα της «αποσταθεροποίησης»
Στα δυτικά μέσα ενημέρωσης προβάλλεται συχνά το αφήγημα ότι ο θάνατος του Khamenei θα οδηγήσει σε εσωτερική αποσταθεροποίηση.
Ωστόσο, η ίδια η ύπαρξη συνταγματικής πρόβλεψης για τη διαδοχή υπονομεύει αυτό το επιχείρημα.
Αντίθετα, η μεγαλύτερη απειλή αποσταθεροποίησης προέρχεται από τις εξωτερικές στρατιωτικές ενέργειες.
Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, καθώς και οι ιρανικές απαντήσεις με πυραύλους και drones, δημιουργούν ένα επικίνδυνο σπιράλ κλιμάκωσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, οποιαδήποτε πολιτική μετάβαση γίνεται πιο περίπλοκη.
Η Ουάσιγκτον, αντί να επιδιώξει αποκλιμάκωση, φαίνεται να αξιοποιεί τη συγκυρία για να εντείνει την πίεση.
Η ρητορική περί «εξουδετέρωσης» Ιρανών αξιωματούχων δεν είναι γλώσσα διπλωματίας· είναι γλώσσα πολέμου.
Hashem Bouchehri
Η ευρύτερη γεωπολιτική εικόνα
Το Ιράν αποτελεί κομβικό παίκτη στη Μέση Ανατολή. Διατηρεί επιρροή στο Ιράκ, στη Συρία, στον Λίβανο και στην Υεμένη.
Οποιαδήποτε αλλαγή ηγεσίας επηρεάζει άμεσα την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Για τις ΗΠΑ, το Ιράν είναι στρατηγικός αντίπαλος που αμφισβητεί την αμερικανική παρουσία και ηγεμονία.
Για το Ισραήλ, αποτελεί υπαρξιακή απειλή.
Για τη Ρωσία και την Κίνα, είναι σημαντικός εταίρος σε ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα.
Η κριτική προς την αμερικανική πολιτική δεν προκύπτει από ιδεολογική συμπάθεια προς την Τεχεράνη, αλλά από την παρατήρηση ότι η μονομερής χρήση στρατιωτικής ισχύος έχει αποτύχει επανειλημμένα να φέρει σταθερότητα στη Μέση Ανατολή.
Από το Ιράκ έως το Αφγανιστάν, οι επεμβάσεις δημιούργησαν κενά εξουσίας και μακροχρόνια αστάθεια.
Πιθανά σενάρια
1. Συνέχεια της σκληρής γραμμής: Εκλογή ενός συντηρητικού κληρικού που θα ενισχύσει τη συμμαχία με τους Φρουρούς της Επανάστασης και θα υιοθετήσει επιθετική ρητορική απέναντι στις ΗΠΑ.
2. Πραγματιστική στροφή: Ανάδειξη προσώπου με διάθεση ελεγχόμενου διαλόγου, χωρίς όμως εγκατάλειψη των βασικών αρχών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
3. Εσωτερική σύγκρουση: Παράταση της μεταβατικής περιόδου με διαφωνίες εντός της Συνέλευσης των Ειδικών, γεγονός που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από εξωτερικές δυνάμεις.
Το πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο δεν είναι η εσωτερική πολιτική διαφωνία, αλλά η εξωτερική στρατιωτική κλιμάκωση. Εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν την πολιτική «μέγιστης πίεσης» και στρατιωτικών πληγμάτων, η νέα ιρανική ηγεσία θα βρεθεί μπροστά σε διλήμματα επιβίωσης.
Ιστορική καμπή
Ο θάνατος του Ali Khamenei ανοίγει μια ιστορική καμπή για το Ιράν.
Η μετάβαση εξουσίας, αν και θεσμικά προβλεπόμενη, λαμβάνει χώρα σε ένα εξαιρετικά τεταμένο διεθνές περιβάλλον.
Οι δηλώσεις του Donald Trump και η επιθετική στάση της Ουάσιγκτον υπογραμμίζουν ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την περιοχή με όρους στρατιωτικής ισχύος και επιβολής.
Η Ισλαμική Δημοκρατία καλείται να επιλέξει νέο ηγέτη υπό την πίεση εξωτερικών απειλών και εσωτερικών ισορροπιών.
Το αν η επόμενη ημέρα θα σηματοδοτήσει σταθερότητα ή περαιτέρω κλιμάκωση θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις αποφάσεις της Τεχεράνης, αλλά και από το κατά πόσο η Ουάσιγκτον θα εγκαταλείψει την πολιτική της διαρκούς αντιπαράθεσης.
Σε έναν κόσμο που μεταβαίνει προς μία πολυπολική τάξη η εμμονή σε μονομερείς στρατιωτικές λύσεις δεν αποτελεί στρατηγική σοφία· είναι συνταγή παρατεταμένης αστάθειας.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών